16 . كتاب تدبير تندرستى « 67 » ، در شش مقاله . اسكندرانيان براى اين شانزده كتاب ، جوامع « 68 » ترتيب دادند و مىپنداشتند كه خواندن اين جوامع دانشجو را از خواندن اصل متون كتاب جالينوس بىنياز مىكند « 69 » . ابن هندو در پايان اين باب تأكيد مىكند كه دانشجو پيش از شروع به فراگرفتن پزشكى بايد منطق را با استيفا و اتقان فراگيرد . زيرا ، منطق « 70 » ابزارى است كه با آن پزشكى فراگرفته مىشود و حق و صواب به وسيلهء آن از باطل و ناصواب جدا مىگردد ؛ و پس از آن ، بايد بخشى از علم اخلاق را فراگيرد تا نفس خود را از آلودگيهاى رذايل پاك و آن را آماده براى پذيرش فضايل سازد ؛ و آن گاه از هندسه « 71 » و نجوم به همان اندازه كه پيش از اين بدان اشارت رفت چيزى بياموزد و حتى آن مقدار كمى را كه از هندسه بايد بياموزد بايد بر منطق هم مقدم بدارد كه حكيمان به حق گفته‌اند كه « هندسه چشم خرد را باز مىكند كه يك چشم خرد بهتر از هزار چشم تن است » و بر سر در مدرسه افلاطون اين عبارت نوشته شده بود : « كسى كه هندسه نيك نمىداند به مجلس درس ما وارد نشود » .

--> - در مدرسه‌هاى پزشكى اسكندريه مىخواندند . آنان به همين ترتيبى كه ياد شد اين كتابها را قرائت مىكردند ؛ به همان نحو كه اصحاب نصاراى ما در آموزشگاههايى كه معروف به اسكول است ، هر روز براى خواندن كتابى از كتابهاى متقدمان و يا ساير كتب اجتماع مىكنند . » رسالهء حنين ، ص 28 ؛ بيست گفتار ، مهدى محقق ، ص 382 . ( 67 ) . De Tunda Sanitate ؛ او در اين كتاب مىگويد كه چگونه تندرستى تندرستان نگهدارى مىشود . حنين آن را براى بختيشوع بن جبرئيل ترجمه كرده است . رسالهء حنين ، ص 39 ؛ بيست گفتار ، مهدى محقق ، ص 402 . ( 68 ) . ComPendium ( 69 ) . ابن جميع مىگويد كه در اسكندريه بيست كتاب در علم پزشكى خوانده مىشد ؛ شانزده كتاب از جالينوس و چهار كتاب از بقراط ، و دانشجويان پزشكى موظف بوده‌اند كه اين كتابها را با ترتيب خاص خود بخوانند و برخى از دانشمندان گفته‌اند كه هركس علم پزشكى را از غير كتابهاى بقراط و جالينوس بجويد ، مانند كسى است كه به چيزها از پشت شيشه نظر افكند . المقالة الصلاحية ، ابن جميع ، ص 25 . چهار كتاب بقراط عبارت بود از الفصول ، تقدمة المعرفة ، تدبير الامراض الحادة ، فى الاهوية و المياة و البلدان . اين برنامه در اسكندريه تا زمان عمر بن عبد العزيز ادامه داشته است . مأخذ پيشين ، ص 26 . ( 70 ) . ابن ميمون پس از ذكر شكوكى كه بر كتاب البرهان جالينوس وارد مىكند ، مىگويد : « شگفت آنكه جالينوس در همهء كتابهاى خود از منطق ستايش مىكند و علت تقصير پزشكان معاصر خود را ناآشنايى به منطق و علت و مهارت خود را تأدب به منطق مىداند و هميشه مىخواهد نياز پزشك را به منطق آشكار سازد ، ولى ، در كتاب برهان خود حتى يك قسم از اقسام قياسهاى ممكنه و مختلطه را كه فقط در پزشكى سودمند است ياد نكرده است . » « رد موسى بن ميمون القرطبى على جالينوس فى الفلسفة و العلم الالهى » ، مجلهء كلية الاداب ، جلد 5 ؛ جزء 1 ، ص 81 ( ترجمهء فارسى آن در كتاب فيلسوف رى ، محمد بن زكرياى رازى ، مهدى محقق ، ص 367 ، آمده است ) . ( 71 ) . پزشك بايد هندسه بداند تا بدان اشكال جراحات را بشناسد ؛ زيرا ، زخم مدور بهبود يافتن آن دشوار است ، درحالىكه جراحت مثلث و مربع آسان است ، به علت آنكه زاويه‌هايى دارد كه از آن گوشت تازه شروع به رستن مىكند . كامل الصناعة ، على بن عباس مجوسى اهوازى ، ج 1 ، ص 12 .